Esmeralda Tijhoff

Some thoughts on History, Politics, and the Art of Living

Thuis in de stad. Hoererende dames en winkelende vrouwen

“Wij eisen de straat terug” is een politieke leuze die nog nagalmt van de tweede feministische golf. Er worden tegenwoordig weer af en toe luchtballonnen opgelaten over het strafbaar stellen van nafluiten en andere seksuele intimidatie op straat. Maar hoe nieuw is dit alles eigenlijk?

Oude tekening van een dame op straat die wordt aangesproken door een man met 'psst'

Aan het eind van de 19de eeuw zien we in etiquetteboekjes aanwijzingen opkomen voor dames die zich op de openbare weg begeven. Niet omdat het aanstootgevende gedrag van mannen ineens toenam. Nee, het was omdat dames eindelijk eens überhaupt lekker gingen flaneren en winkelen in de stad. Winkels ontwikkelden een nieuwe formule, waarbij het boodschappen doen veranderde in de ervaring van het winkelen. Lunchrooms en koffiehuizen met banken en wintertuinen riepen dames op om hun thee uurtje in de stad te nuttigen. Betere trottoirs en ruime promenades, beter schoeisel, en zelfs overdekte en afsluitbare winkelstraten werden introduceert. Bekijk bijzoorbeeld eens De Passage in Den Haag.

De heren konden daar blijkbaar niet goed mee omgaan, en werden in 1880 door een brievenschrijver in het Algemeen Handelsblad dan ook omschreven als de ‘fixeerende heren’. Het nastaren van mensen is een disciplinerende maatregel (lees Foucault), en heeft het effect dat de vrouwen als het ware worden ‘weggekeken’ van de straat. Het etiquetteboekje van Engelberts uit 1890 wees de lezeressen er nog eens op dat iemand aankijken op straat echt uit den boze is: vrouwen mochten mannen niet aankijken, laat staan nastaren. Je zou immers zomaar kunnen worden aangezien voor een (clandestiene) prostituee! En werd je aangesproken door een man, dan moest je gauw maken dat je wegkwam en eventueel in een winkel je toevlucht nemen om te ontkomen aan de beledigingen.

Voor mijn doctoraalscriptie onderzocht ik het opkomend winkelen en flaneren van vrouwen rond 1900. In Historica, het Nederlandstalige vakblad voor Vrouwengeschiedenis, publiceerde ik een artikel aan de hand van mijn scriptie. Lees het volledige artikel hier, of bestel het nummer na bij Historica.

A.E. Tijhoff, ‘Thuis in de Stad. Hoererende dames en winkelende vrouwen in Amsterdam rond 1900’, in: Historica nr 3 (2008).

plaatje van het artikel in historica

You can leave a response, or trackback from your own site.

Leave a Reply