Esmeralda Tijhoff

Some thoughts on History, Politics, and the Art of Living

The Body, Sex and the Nation: het verziekte emancipatiedebat

Het Uitsluitend Emancipatie congres is vandaag van start gegaan, bevolkt door wetenschappers. Het begrip ‘emancipatie’ werd gehistoriseerd, ontleed en in verband gebracht met nationalisme en plat racisme. De huidige emancipatie onderdrukt en het debat is verziekt door idioten en verborgen agenda’s.

Alhoewel de dag werd geopend door Agnes Jongerius (FNV) was de professionele beroepsgroep op een paar juristen en activisten na weg gebleven. Misschien hadden zij de uitnodiging niet onder ogen gehad, maar het is even goed voor te stellen dat de beleidsmakers het niet nodig vonden om een kernbegrip als ‘emancipatie’ eens tegen het licht te houden.

Klik hier voor een beeldreportage.

 

Idioten en professionals

Juist de wetenschappers kunnen het publieke debat omtrent emancipatie weer lucht geven. Het debat dat tegenwoordig volgens sprekers en toehoorders gedomineerd wordt door ‘idioten’ is verzuurd en werkt racisme in de hand. Mensen worden aangesproken op een gemeenschappelijke kenmerk, zoals religie, en voorgesteld als gemeenschappen die MOETEN emanciperen. Maar wat wordt eigenlijk onder dat emanciperen verstaan, en welke effecten heeft het emancipatiedebat op de inwoners en het beleefde nationale karakter?

The body, sex and the nation

Het is een grote vergissing van de professionele, beroepsmatige groeperingen om niet massaal aanwezig te zijn bij het congres. Zij hadden van Joan Scott kunnen leren dat ‘emancipatie’ een term is dat in de geschiedenis een aldoor veranderende betekenis had. Tegenwoordig wordt emancipatie gelijkgesteld met secularisatie en met het voldoen aan een specifiek vrouwbeeld en manbeeld in de betreffende landen. In landen als Nederland en Frankrijk betekent dit dat een vrouw als geëmancipeerd wordt beschouwd als zij zich ontwikkeld naar het idee van wat een vrouw in deze westerse notie is. Vrouwelijk zijn wordt daarin verbonden aan sensueel gedrag, lichamelijk blootheid, en seksueel beschikbaarheid.

Deze invulling van vrouwelijkheid botst met de praktijk van moslimvrouwen die zich bedekken en wiens seksualiteit niet zichtbaar is. Deze vorm van vrouwelijkheid wordt geïnterpreteerd als onderdrukking en buiten de (beschaafde) maatschappij staand. Een seksueel ‘bevrijde’ lichaam staat voor emancipatie en beschaving. De mensen die hieraan voldoen worden hoger geacht dan de mensen die (religieuze) discipline nastreven. Studies naar de politieke participatie van moslim mannen en vrouwen en programma’s om deze participatie te faciliteren zijn dun bezaaid, maar studies naar de onderdrukking van vrouwen en de programma’s tot emancipatie van met name vrouwen zijn overal aan te wijzen. Dit duidt op een veranderd beeld van politiek burgerschap. Het burgerschap van tegenwoordig draait niet meer om de rationele bijdragen aan de politieke discussie, maar speelt zich af rond en op het lichaam

 

The Global Minority

Deze kritiek zet de politiek van emancipatie in een ander licht. De nagestreefde emancipatie wordt niet alleen ontmaskerd als een stok om moslims (The Other) te positioneren als ongeëmancipeerd, onderdrukt en ongeciviliseerd tegenover een bevrijde, geëmancipeerde en beschaafde Nederlandse of Franse burgerschap. Het wordt vooral duidelijk dat de westerse emancipatie juist het individu kan beklemmen en beperken. Het schrijft een bepaalde beleving van genderrollen voor die zich voornamelijk uit door middel van seksualiteit en het lichaam.

 

Presentaties: Markha Valenta, Thijl Sunier en Godfried Engbersen

Het spreekt hierbij boekdelen dat de emancipatie van moslims wordt bevochten over hoofddoeken en burka’s en niet over bijvoorbeeld baarden of de kansen op de arbeidsmarkt. Hoofddoeken worden ingezet om het vrouwelijk lichaam van moslima’s te markeren als onwesters, onNederlands of onFrans. De afwijzing van deze kledingstukken heeft volgens Scott niet zozeer te maken met een zorg om de vrijheid van moslim vrouwen, maar veel meer met de noties die in het westen leven over vrouwelijkheid die geconstrueerd is rond het seksueel beschikbaar zijn, voor het oog en voor het lijf, van vrouwelijke lichamen.

De troop is dan ook wereldwijd hetzelfde. In de als racistisch aan te duiden publieke debatten worden moslims neer gezet als achtergebleven in hun ontwikkeling. Per land zijn nuances aan te wijzen in het debat, maar de hoofd melodie is beangstigend herkenbaar. Zelfs geassimileerde, seculiere moslims blijven door de buitenwacht aangesproken worden als allochtoon en buitenstaander. Het gevecht om de uitbanning van religieuze uitingen draait dus eigenlijk helemaal niet om de wens tot afschaffing daarvan, maar wordt ingezet om een Ander te construeren en de nationaliteitsgevoelens vorm te geven. Wat is een Nederlander? Een niet-moslim. Moslims zijn, zoals Markha Valenta(UvA) het verwoorde, tot een ‘Global Minority’ gemaakt.

 

Yes, they/we can

Hoe kunnen we dit veranderen? Ten eerste moeten wetenschappers naar zichzelf kijken. De reactieve houding van de wetenschap moet op de schop. Niet het publieke debat aanklagen en daar kleine correcties in proberen aan te brengen. Dat gevecht gaan we namelijk niet winnen. De sentimenten zijn te groot en niet met rationele argumenten of met verwijzingen naar het verleden op te lossen.

Een ander type onderzoek is nodig die groeperingen niet reduceren tot een anders-zijn, maar de overeenkomsten en continuïteit bevestigen, en de historische en culturele contexten weet aan te brengen. Daarbij lopen we aan tegen de financiering die gestuurd wordt door het publieke debat. Onderzoeken naar religieuze beleving van moslims vernauwt zich tot onderzoek naar radicalisering en telt hoe vaak moslims bidden en naar de moskee gaan. En waar is het onderzoek naar de relatie tussen ‘Work and Labour’ van gastarbeiders; de relatie tussen hoe zij meewerkten aan de wederopbouw van Nederland en hoe zij hun individuele leven hebben vorm gegeven?

Tot slot moeten de praktische oplossingen van de mensen in het veld naar voren komen. Vrolijke acties van moslimvrouwen zoals de campagne Echt Nederlands van de organisatie Al Nisa (zie poster). Dit zijn de acties die echt tegengif kunnen geven tegen het verziekte beeld van de zielige moslimvrouw die gered moet worden door de blanke o-zo-geëmancipeerde prins.

 

 

 

 

You can leave a response, or trackback from your own site.

Leave a Reply