Esmeralda Tijhoff

Some thoughts on History, Politics, and the Art of Living

Joan Scott en het Land van kleine gebaren

Volgende week vrijdag mag ik samen met Greetje Bijl de alom bekende Joan Scott interviewen voor Historica. Niet verwonderlijk dus dat ik me geestdriftig stort op het werk van Scott.

Joan Wallach Scott (1941) is vooral bekend geworden met het artikel “Gender: A Useful Category of Historical Analysis“, dat in 1986 werd gepubliceerd in the American Historical Review. Haar stelling die ook de titel van het stuk vormde, werd een belangrijk uitgangspunt voor de methodologische ontwikkeling van gendergeschiedenis als vakgebied. Nog steeds kom ik citaten uit haar artikel tegen in geschiedkundige werken.

In het artikel stelde Scott dat geschiedschrijving verder moest gaan dan de toevoeging van (de geschiedenissen van) vrouwen aan de algemene geschiedschrijving. Met het toevoegen van lemma’s over historische vrouwen aan de Nederlandse corpus van biografieën zijn we er nog niet. ‘Gender’ gaat niet om vrouwen, of de studie naar vrouwen. Een zinvolle (historische) analyse moet de genderrol incorporeren en bestuderen hoe gender verweven is met de constructie van sociale relaties en machtsverhoudingen.

De grote drie

Deze verhoudingen komen tot stand via gender en met behulp van de daarmee gecreëerde dichotomie. Met de deconstructie van machtsverhoudingen kwamen een hele reeks sociaal geconstrueerde ongelijkheden naar de oppervlakte. Ook door middel van sociale klasse, etniciteit, race, seksualiteit, leeftijd, gezondheid et cetera worden hiërarchieën opgezet en in stand gehouden. ‘De grote drie’, zoals klasse, sekse/gender en etniciteit’ ook wel worden omschreven, worden gezien als bepalend voor iemands positie en mogelijkheden in de samenleving, en iemands juridische rechten en sociaal bewegingsveld.

De praktijk van het labelen van mensen, van het creëren van ‘Others’, mensen die niet zoals jij zijn, is bedoeld en werkt als een basis om macht uit te oefenen. Het benadrukken van specifieke verschillen tussen mensen schept een hiërarchie.Als dit in een samenleving gebeurd, moeten onderzoekers goed uitkijken niet dezelfde tactieken en beeldvorming te reproduceren. Het is een groot verschil of er in een tekst wordt gesproken over mannen en vrouwen, of over mensen. Waarbij het dan tevens de vraag is wie er tot de groep ‘mensen’ wordt gerekend. Om het belang van de toepassing van gender als methode bij het bestuderen van de geschiedenis te demonstreren, pak ik een willekeurig historisch handboek uit mijn kast. Het is geworden,….. Land van kleine gebaren. Een politieke geschiedenis van Nederland. 178-1990 (SUN; Nijmegen 1999; 2de druk 2001), met bijdragen van zwaargewichten zoals Remieg Aerts, Piet de Rooy, Henk te Velde en Herman de Liagre Böhl. Dit handboek wordt op diverse universiteiten gebruikt bij colleges binnen de studie Geschiedenis.

 

Land van Kleine Gebaren

Direct valt op dat vrouwen onzichtbaar worden gemaakt door het spreken over politieke krachtvelden en groepen in algemene termen zoals dissidenten, liberalen, katholieken, joden, kleine werklui, et cetera. Zitten daar dan geen vrouwen bij? Jazeker wel. Maar bij de vraag of Nederland een ‘democratische burgerrepubliek in de moderne zin was’, verwacht ik op z’n minst een verwijzing naar het feit dat politieke invloed niet alleen voorbehouden was aan een rijke en aanzienlijke politieke elite, maar ook dat politieke functies alleen aan mensen met mannelijke lichaamskenmerken werden toegekend. [Remieg Aerts, Land van kleine gebaren, pagina 20] Nog verbaasder ben ik als bij de bespreking van de sociale verhoudingen de in de wet verankerde en maatschappelijk vastgelegde ongelijkheid tussen mannen en vrouwen niet aan bod komt.

 

Herengesprek

Dan doet Henk te Velde het iets beter in zijn bijdrage. Hij typeert het Nederlandse parlementaire debat rond 1850 als ‘een beschaafd herengesprek’ waarmee tenminste inzichtelijk wordt gemaakt dat vrouwen geen toegang hadden tot de officiële politieke arena.[pagina 109] Ook al vergeet hij dan wel weer te melden dat de ‘belastingbetalende middenstanders’ die kiesrecht bezaten toch echt mannen waren, net zoals de ‘kleine bovenlaag’ die de politiek in zijn greep had. De onofficiële inmenging van vrouwen blijft bovendien teveel buiten beeld, zelfs al betrekt hij vrouwen bij de bespreking van de standensamenleving als uitdragers en bewakers van de stand op de maatschappelijke ladder.[pagina 112-113] Hij beperkt zich nog veel te veel op de keeping up appearances van Thorstein Veblen [Theory of the leisure class, 1899], wellicht omdat deze functie de vrouw binnen haar sociaal verwachte huiselijke omgeving plaatst. Deze tekortkoming zou in volgende drukken kunnen worden opgelost door te putten uit de uitstekende studies van Maartje Janse, De Afschaffers. Publieke opinie, organisatie en politiek in Nederland 1840-1880 (Wereldbibliotheek; 2007) en van Hanneke Hoekstra, Hart van de Natie. De morele constitutie van Nederland (Wereldbibliotheek 2005).

Al met al is te zien dat in het gehele boek door verschillende auteurs wordt uitgegaan van ‘Nederlanders’, terwijl eigenlijk alleen verwijzen wordt naar de mannelijke ingezetenen van Nederland. Voor de geschiedenis van de Nederlandse vrouwen moet de lezer zich behelpen met een aparte paragraaf over de vrouwenbeweging. Land van kleine gebaren is daardoor zeker geen boek te noemen dat de algemene Nederlandse geschiedenis behandeld. Het behandelt de geschiedenis van dit kleine stukje aarde vanuit een mannelijk perspectief en ontkent dan wel bagatelliseert de aanwezigheid en inbreng van de vrouwelijke ingezetenen en heeft te weinig oog voor de machtsverhoudingen die zich afspeelden tussen de genders, laat staan dat zij deze weet te historiseren. Hadden de heren historici toch Joan Scott moeten lezen vóór zij aan de slag gingen.

 

You can leave a response, or trackback from your own site.

One Response to “Joan Scott en het Land van kleine gebaren”

  1. admin says:

    Het interview met Joan Scott is verschenen als Genderview in oktober 2012 in Historica.
    Lees het artikel hier:
    http://www.vrouwengeschiedenis.dds.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=110&Itemid=55

Leave a Reply