Esmeralda Tijhoff

Some thoughts on History, Politics, and the Art of Living

Het lied voor Suze Groeneweg

Op 3 juli 1918 werd Suze Groeneweg als eerste vrouw in Nederland gekozen in de Tweede Kamer. Ter ere van de verkiezing van Groeneweg werd er een lied gemaakt door Hens Clinge Doorenbos. Het stuk werd uitgegeven bij Scheltens & Giltay en werd zoals zoveel liederen van Clinge door Willy Sluiter voorzien van een toepasselijke tekening. In het rood zwart springt Groeneweg triomfantelijk uit de verkiezingsstembus, waar mannen van allerlei allure omheen dansen.

Voorblad van het muziekstuk over Suze GroenewegVrouwen hadden het jaar ervoor  passief kiesrecht gekregen, wat betekende dat zij in de verkiezing van 1918 wel verkozen mochten worden, maar zelf niet mochten kiezen. Het actief kiesrecht dat dat mogelijk maakte, kwam pas twee jaar later tot stand.

Als een kachel zonder kolen,

Als een kaartje zonder trem,

Als een huisvrouw zonder zeepbon,

Als een meisje zonder hèm,

Als een Zondag zonder voetbal,

Als een trouwdag zonder trouw

Als een Laren zonder two-step

Is een Kamer zonder Vrouw

Suze Groeneweg was niet de enige vrouw die gebruik maakte van het passief kiesrecht. Ze was wel de enige vrouw die uiteindelijk een zetel haalde. En dat terwijl Aletta Jacobs bijna drie keer zoveel stemmen had weten te krijgen dan Groeneweg! Jacobs had maar liefst 1919 stemmen, Groeneweg maar 569 (Mineke Bosch, 2005). Maar deze bekende Nederlander en voorvrouw van de vrouwenbeweging moest toezien hoe de relatief onbekende socialistische Groenweg voor de SDAP geschiedenis schreef. Dat had te maken met de nieuw ingevoerde manier van zetelverdeling. Dat ging nu niet meer per persoon, maar per partij. Zo kon Suze Groeneweg dankzij de vele stemmen op de mannen vóór haar op de lijst, toch in de kamer komen.

Aletta Jacobs stond voor de Vrijzinnig-Democratische Bond als derde op de lijst. Toch kwam niet zij, maar E.A. (Eeltjo) van Beresteyn dankzij een drastische voorkeurstemmenactie in de Kamer, tot grote woede van fractieleider Henri Marchant die het een ongewoon onfatsoenlijke actie vond. Van Beresteyn had het zich persoonlijk aangetrokken dat Jacobs bóven hem op de lijst was geplaatst en had alles uit de kast getrokken om haar te verslaan. En zo liep Jacobs op een haar na haar zetel in de Tweede Kamer mis.

Bladmuziek en tekst

Bladmuziek en tekst over vrouwenkiesrecht en Suze Groeneweg.

Suze Groeneweg ondertussen kon onder grote interesse van de pers haar plaats nemen. Haar toetrede maakte het meteen noodzakelijk dat de inrichting van het parlementsgebouw moest worden aangepast. Er was immers nog geen kleedkamer voor vrouwen voor handen! De gang naar deze nieuwe kamer zou voortaan in het Groenewegje heten.

En dat is niet het enige dat in haar eer werd gedaan! Er werd zelfs een muziekstuk geschreven over deze doorbraak in de Nederlandse politiek. De cabaret-achtige stuk waarschuwde de mannen van de Tweede Kamer: ‘Mannen! Past nu op je tellen | Hou je zinnen bij elkaar | Denk maar eens aan Jeanne dÁrc of Kenau Simons Hasselaar | Mannen van de Tweede Kamer | Jullie zijn niet meer alleen | Wanhoop niet, want je staat tòch nog | Bijna honderd tegen één.

En het bladmuziek hiervan moest natuurlijk even worden getest door niemand minder dan,… Mineke Bosch!

Mineke Bosch achter haar piano

Mineke Bosch speelt het muziekstuk over Suze Groeneweg op haar piano.

 

Lees ook:

  • Mineke Bosch, Aletta Jacobs 1854-1929: een onwrikbaar geloof in rechtvaardigheid (Amsterdam 2005).
  • A.E.J. de Vries-Bruins, Suze Groeneweg: haar betekenis voor de moderne arbeidersbeweging (Amsterdam 1937).
  • Joyce Outshoorn, Vrouwenemancipatie en socialisme. De SDAP en het ‘vrouwenvraagstuk’ 1894-1919 (Nijmegen 1973).
  • Ulla Jansz, Vrouwen, ontwaakt! Driekwart eeuw sociaal-democratische vrouwenorganisatie tussen solidariteit en verzet (Amsterdam 1983).

 

 

You can leave a response, or trackback from your own site.

Leave a Reply