plaatje heks

Heksennacht

nacht van de vrouwenkracht

Veel gestelde vragen

Waarom een Heksennacht?

[Uit een tekst van Utrecht, 2005]

Geweld tegen vrouwen kent een almaar stijgende lijn. De schokkende cijfers en feiten vliegen je om de oren. Al jaren. En toch, er verandert weinig. Seksueel geweld, huiselijk geweld en intimidatie zijn aan de orde van de dag. Het onveiligheidsgevoel is het gevoel voorbij, het is voor velen de keiharde realiteit. Maar die realiteit hoeft niet zoveel pijn te doen, die realiteit kan anders.En daarom: de Heksennacht.
De eerste en belangrijkste stap hebben we nog steeds niet kunnen zetten. Dat gigantische bord dat voor vele mensen hun kop staat, dat moet weg. Het probleem moet erkend worden. En dat wat nu normaal gevonden wordt, moet in de toekomst bizar te noemen zijn. En bizar, dat is het al, maar daar lijkt de wereld nog steeds niet, na honderden heksennachten, van bewust.
Wat betekent Bizar?
Een paar voorbeelden:
,,Waarom had je dan dat korte rokje aan?", vraagt de advocaat aan een verkrachte vrouw. Ze moet uit gaan leggen waarom ze er zo bij liep, waarom ze zo laat op straat was, waarom ze even zijn kant uitkeek, waarom ze aangeschoten was en of ze alles dan wel zo goed herinneren kan.
Vorig jaar zijn de politiediensten eindelijk eens rond de tafel gaan zitten om een beleid te trekken als het gaat om huiselijk geweld. Vorig jaar. Het beleid staat in de kinderschoenen, een goede stap vooruit, maar (na een analyse) zeer tenenkrommend.
Vrouwenopvangcentra hebben zélf geld moeten steken in leerzame video's voor intermediairs (politie, artsen, psychen, etc.) die met huiselijk geweld te maken krijgen. Dit soort initiatieven maken het mogelijk om de hulpverlening, die al jaren schaamtevol tekort schiet, wat te verbeteren.
Seksuele delicten de minste veroordelingen met zich meebrengen, van ALLE misdrijven. Je moet het bewijzen, je moet gelijk na een verkrachting of aanranding naar de politie rennen en een aangifte doen. In een shock raken mag niet van de huidige bureaucratie.

Waar wordt en werd er een Heksennacht gehouden?

Deze gegevens zijn incompleet, maar wat we weergeven is correct. Heeft u meer informatie over waar een Heksennacht werd georganiseerd? Mailt u ons dan.

  • 2008: Nijmegen,
  • 2007: Utrecht Acu,
  • 2006: Groningen verboden door burgermeester, Utrecht,
  • 2005: Amsterdam, Groningen Op Drift, Utrecht
  • 2004: Amsterdam het Gespuis, Groningen Op Drift totaal tussen 100 en 150 mensen, Utrecht ACU
  • 2003: Groningen Op Drift, totaal 40 vrouwen, Utrecht ACU
  • 2002: Amsterdam, Den Bosch 'de dolle trol', Groningen, Rotterdam en Utrecht ACU
  • 2001: Amsterdam Vrankrijk, Rotterdam
  • 2000: Utrecht volgens politie ongeveer 70 vrouwen flyers in Staatsarchief aanwezig
  • 1999:
  • 1998: Rotterdam Poortgebouw
  • 1997: Groningen Vrouwencentrum de Koningin
  • 1996:
  • 1995:
  • 1994: Nijmegen enkele honderden mensen
  • 1993: Groningen
  • 1992: Den Haag De Blauwe Aanslag 50 vrouwen
  • 1991: Den Haag meer dan 100 vrouwen in de Blauwe Aanslag
  • 1978: Nijmegen, eerste Heksennacht in Nederland

Geschiedenis

zie kopje 'Geschiedenis' in het menu.

Zonder of met Mannen?

[Deze tekst is afkomstig van de heksen uit Amsterdam (2005)]

Heksen hebben geen hekel aan mannen. Heksen discrimineren niet. Wat ze wel doen, is zich organiseren met mensen die dezelfde maatschappelijke positie innemen, namelijk vrouwen. Waarom?

Wij vrouwen hebben door onze ongelijke machtspositie ten opzichte van mannen helaas veel nare ervaringen gemeenschappelijk. Nog steeds hebben vrouwen, veel en veel meer dan mannen, te maken met dwang (aanranding, verkrachting, etc.) en andere negatieve aandacht (nafluiten of -sissen, etc.) op seksueel gebied. De meeste vrouwen vinden het prettiger om hier met seksegenoten over te praten. Daar moet tijdens de organisatie van de Hexennacht vanzelfsprekend alle ruimte voor zijn. Ook, omdat we juist op basis van de ervaringen die we van elkaar herkennen de strijd aangaan. Bijvoorbeeld met onze keuze voor de route, of een prikactie onderweg. Verder vinden wij het gewoon prettig om eens wat minder last te hebben van machogedrag als wij mee willen helpen met de organisatie van een actie.

Dat de demonstratie zelf alleen voor vrouwen is, heeft vooral een krachtige symbolische betekenis. Nog altijd wordt vrouwen aangeraden om ’s nachts bij voorkeur het huis uit te gaan onder bescherming, het liefst van een man. Anders zouden ze het risico lopen om verkracht of aangerand te worden. Maar dat is natuurlijk onzin, want de meeste verkrachtingen gebeuren binnenshuis. De bovenstaande beeldvorming leidt er alleen maar toe dat vrouwen binnen blijven wanneer ze niemand kunnen vinden om mee uit te gaan, terwijl hun verkrachters kunnen gaan en staan waar ze willen.

Tijdens de Heksennacht gaan wij dus juist NIET samen met mannen de straat op, maar eisen we het recht om te kunnen gaan en staan waar we willen! Zie ook de flyertekst van de Heksennacht te vinden op www.heksennacht.tk

> [Deze tekst is afkomstig van de heksen uit Utrecht, 2005]

> Waarom alleen vrouwen?
Voor velen een heikel punt, voor anderen een logica. Om het uit te leggen, puntsgewijs wat argumenten,
Het doel is een eind te maken aan de vanzelfsprekendheid dat de straat 's nachts mannen toebehoort, door een demonstratie waarin vrouwen samen voor haar rechten opkomen. 's Nachts thuisblijven is het huidige 'advies' voor vrouwen. Tsja. Met al die bankovervallen van tegenwoordig, wordt het ook eens tijd om al die bankbedrijven af te schaffen. Logica.
Omdat 90% van de daders van huiselijk geweld man is, en 80% van de slachtoffers vrouw.
Omdat de machtsverhoudingen tussen man en vrouw en de huidige maatschappelijke norm van wat normaal gevonden wordt van de twee seksen (mannen mogen agressiever zijn, dat zit immers in de 'aard') simpelweg niet normaal is. De Hexennacht is een poging om met VrouwenKracht de VrouwenKracht meer op de kaart te zetten. Om te eisen en te laten zien dat het ook anders kan. Dat het anders moet.
Omdat een hele stoet met alleen vrouwen zo'n indrukwekkende, saamhorige, krachtige en unieke sfeer met zich meebrengt. En die indruk, die maakt mensen immers doen nadenken.

Hoe je de heksen kunt bereiken

Heksennacht
De nacht van de vrouwenkracht

Dit artikel behandelt een aantal vragen over de Heksennacht en baseert zich op interviews met twee heksen uit Utrecht. Het stuk behandelt veel items en beantwoordt veel vragen, vandaar dat het hier in zijn geheel staat.

Auteur: Marloes Kirsten,
Co-auteur: Sara Koenders,
Redactie: De Brandende Bron
Tijdschrift: Zij maakt het Verschil

De viering van heksennacht bestaat al tientallen jaren en wordt gevierd in vele landen, ook in Nederland. Toch is het zo dat maar weinig mensen iets af weten van deze mysterieuze nacht, laat staan dat ze iets weten van de achterliggende gedachte er van. Deze interessante nacht vormt door zijn bijzondere betekenis een onderwerp bij uitstek om van dichterbij te bekijken. Omdat over de heksennacht weinig bekend is, moest er gebruik worden gemaakt van een andere manier van informatieverwerving; het houden van interviews. Er zijn interviews afgenomen bij twee vrouwen die betrokken zijn bij de heksennacht in Utrecht. Uit de verkregen informatie blijkt hiernaast dat de heksennacht te koppelen is aan de hedendaagse genderproblematiek in onze maatschappij. Deze link is te belangrijk om te negeren.

Walpurgisnacht Voordat dieper in kan worden gegaan op de betekenis van de heksennacht is het van belang dat de oorsprong van de zowel de heksennacht als de term duidelijk is. Deze georganiseerde nacht zou een moderne bewerking zijn op ‘Walpurgisnacht’. Dit is een ouderwets soort heksennacht die zijn oorsprong vindt in het Duitse Harz-gebied. De legende van deze nacht is dat de heksen en andere nachtwezens in de vroege middeleeuwen van de aardbodem waren verbannen. Volgens de legende kwamen de heksen, samen met andere sinistere wezens voor één nacht per jaar terug om feest te vieren op de ‘Brocken’, de hoogste rots in het Harzgebergte. Hier staat een voorchristelijke Heksenaltaar. In andere landen, zoals de landen van de voormalige balkan, maar ook in Scandinavië, worden dit soort traditionele heksennachten ook gehouden. Walpurgisnacht wordt ook wel ‘Nacht van de Vrijheid’ genoemd.(1) Deze benaming is heel toepasselijk voor de heksennacht zoals we die tegenwoordig kennen. De moderne heksennacht werd geboren in de jaren ’70 in de Verenigde Staten. Naar aanleiding van een verkrachting van een vrouw, ging een groep vrouwen spontaan de straat op om te demonstreren tegen dit groot onrecht. Zij spraken hierbij af dat ze elk jaar op 19 mei samen zouden komen om op te komen voor de vrijheid van de vrouw. In 1978 waaide de heksennacht over naar Nederland. (2)

Geweld en Kracht De letterlijke verwijzing naar heksen heeft ook een belangrijke reden: deze verbannen wezens hadden de mogelijkheid niet meer om op aarde rond te hangen, behalve op die ene feestnacht. De situatie van de vrouw in deze samenleving kan vergeleken worden met de situatie van deze verbannen wezens, ze zijn als het ware verbannen van de wereld. De moderne heksennacht is een viering van de vrouw die voor de rest van het jaar ‘verbannen’ is van straat. De Heksennacht wordt in Nederland georganiseerd met de bedoeling dat de vrouwen de straat terug eisen. Volgens het persbericht dat vorig jaar namens de organisatie de deur uit is gegaan: ‘Meer concreet is het protest gericht tegen de heersende opvatting dat vrouwen, om aanranding of verkrachting te voorkomen, ‘s nachts niet alleen naar buiten moeten gaan en zich zeker niet in minder drukke, onverlichte stukken van de stad moeten begeven.’(2) Volgens Endie is de heksennacht geen actie tegen de man in het algemeen, maar een actie voor de veiligheid van vrouwen. Dat is ook wel nodig als we kijken naar de cijfers; 70 tot 80 % van de slachtoffers van geweldsdelicten zijn vrouwen. 90% van de daders van geweldsdelicten zijn mannen. In 2004 waren er ongeveer 50.000 meldingen van huiselijk geweld.Van alle huiselijke geweldsdelicten wordt maar 14,5% aangifte gedaan.(3) Toen ook Joyce deze cijfers noemde zei ze dat geweld blijkbaar vooral mannelijk is en dat het lijkt of de maatschappij dit tolereert. In haar werk geeft Suzan Moller Okin (1999) aan dat de lagere positie van de vrouw een wereldwijd fenomeen is, hoewel het in de Westerse samenleving wettelijk beter gesteld is met deze positie.‘Virtually all of the world’s cultures have distinctly patriarchal pasts. Discrimination against and control of the freedom of females are practiced, to a greater or lesser extent, by virtually all cultures, past and present. Western cultures still practice many forms of sex discrimination. But women in more liberal cultures are at the same time, legally guaranteed many of the same freedoms and opportunities as men.’ (S.M.Okin, 1999:16/21)(4) Het persbericht uit 2004 verwijst naar het dreigende geweld tegen vrouwen: ‘De optocht heeft tot doel om aandacht te vragen voor het almaar stijgende geweld tegen vrouwen en de kennelijk ingeburgerde nachtelijke onveiligheid Soms wordt zelfs gesteld dat vrouwen, als zij veilig willen zijn en zich veilig willen voelen, beter binnen blijven. Bovendien is de veronderstelde ‘veiligheid’ binnenshuis een illusie: de meeste gevallen van seksueel geweld worden gepleegd door bekenden’.2 Endie zegt terecht dat er niet verwacht mag worden dat door de jaarlijkse bijeenkomst de maatschappij zal veranderen. Het geweld tegen vrouwen zal hoogstwaarschijnlijk niet afnemen. De vrouwen die meedoen kunnen echter wel worden geholpen; ‘Je kan mannen niet veranderen, vrouwen wel’.Toen Joyce begon met de organisatie van de heksennacht leek de wil te helpen eerst te komen uit maatschappelijke perspectieven maar bleek later toch ook een persoonlijke steun te zijn. ‘Heksennacht is ontzettend belangrijk, het geeft veel energie’. Endie noemt de heksennacht een ‘opstekertje’. Je knapt volgens haar op van het vieren van de heksennacht. Je moet als vrouw niet blijven hangen in de angst of het verdriet, je moet sterker worden. Solidariteit tussen vrouwen onderling is hierbij belangrijk. Dit verwijst ook naar de nieuwe naam van de nacht; Heksennacht wordt tegenwoordig ook ‘Nacht van de vrouwenkracht’ genoemd. Deze toename van kracht is volgens Endie en Joyce te zien in de vrouwen die meedoen met de heksennacht. In de loop der jaren kregen de vrouwen die meededen kracht en het idee dat ze niet bang hoefden te zijn, het zelfvertrouwen en een buffer voor narigheid en solidariteit.

Kracht in de Praktijk De heksennacht in Utrecht is niet een op zichzelf staand iets. Zoals al is gebleken is de heksennacht als het ware overgewaaid vanuit de Verenigde Staten. Andere landen als Duitsland, Italië, Spanje en Tsjechië vieren ook deze heksennacht. In Nederland zelf wordt de heksennacht in verschillende steden georganiseerd. Amsterdam, Groningen, Leiden en Nijmegen staan naast Utrecht bekend als plaatsen waar de heksennacht wordt gevierd. De steden hebben een wel een gezamenlijke website, maar opereren autonoom.(2) In Utrecht loopt de tocht, aangekleed door verklede vrouwen en spandoeken, al zingend door de binnenstad en doet plekken met veel uitgaansgelegenheden aan zoals de Mariaplaats en de Neude. Om mensen te informeren over de heksennacht worden een uitgebreide perslijst bijgehouden en tijdens de tocht flyers uitgedeeld aan toeschouwers. Ook hebben ze andere organisaties, zoals vluchtelingenorganisaties aangesproken om mee te helpen. Op deze manier worden er meer vrouwen benaderd om mee te doen. Meestal schommelt het aantal tussen de 80 en de 100 deelneemsters. De tocht wordt beschermd door een groep vrijwillige vrouwen die de ordedienst zijn. Deze dienst, waar Endie zelf ook aan heeft deelgenomen letten extra op voor agressie of geweld tijdens de tocht. Ook zijn er mensen aanwezig van de EHBA (eerste hulp bij acties). Mensen die toevallig ’s nachts op 19 mei op straat zijn tijdens de heksennacht worden geconfronteerd met de deelneemsters. Volgens Endie en Joyce zijn dit vaak leuke reacties, vooral van oudere dames. Opvallend is dat mannelijke toeschouwers soms erg negatief reageren, ze vinden dat deelneemsters te nadrukkelijk aanwezig zijn. Deze vaak luidruchtige actie kan angst oproepen en die angst wordt geuit door agressie. Vaak blijft het bij scheldwoorden als ‘kutwijven’ ‘hoeren’ en ‘potten’, maar soms worden mannen ook lichamelijk gewelddadig naar de deelneemsters toe. De inferieure positie die vrouwen in de maatschappij innemen zoals in het werk van Okin (1999) is te lezen, wordt tijdens deze tocht op de proef gesteld. Dit zou enigszins de reactie van de mannen kunnen verklaren (maar niet goedpraten). De organisatie heeft hiernaast elk jaar te kampen met negatieve reacties van mannen die zelf mee willen doen met de heksennacht. Deze mannen voelen zich als het ware gediscrimineerd, en ze vinden het raar dat mannen niet mee mogen demonstreren tegen geweld tegen vrouwen. Hier wordt voorbij gegaan aan de essentie van de nacht; het is een strijd voor vrouwen door vrouwen. Het persbericht heeft hier een duidelijk antwoord op: ‘Het doel is een eind te maken aan de vanzelfsprekendheid dat de straat ‘s nachts mannen toebehoort, door een demonstratie waarin vrouwen samen voor haar rechten opkomen. Dat is ook de reden dat de Heksennacht alleen voor vrouwen is.’

(1) www.walpurgisnacht.be
(2) www.heksennacht.tk
(3) www.ministerievanjustitie.nl
(4) S.M.Okin. Is multiculturalism bad for women? 1999 Princeton Universtity Press, Princeton.