Esmeralda Tijhoff

Some thoughts on History, Politics, and the Art of Living

Een hoed, sigaretten en een bijbel,… Objecten in het archief

Bij archieven denken mensen in eerste plaats aan gedrukte stukken van publieke aard, zoals notulen en officiële documenten. Brievenwisselingen tussen ‘belangrijke mensen’ worden ook makkelijk opgepikt als archiefwaardig. Maar documenten uit de familiesfeer of objecten zoals kleding, een schrijftafel of prachtig gekafte bijbel bereiken het archief en museum nauwelijks.

Briefwisselingen tussen familieleden en vrienden worden in het sorteerproces helaas al snel achterwege gelaten wanneer een archief wordt overgedragen aan een instantie. Want wie interesseert zich nu voor al privé wissewasjes over ziekten en familieaangelegenheden? Hetzelfde geldt voor dagboeken. Dagboeken geschreven door publieke figuren, liefst werkzaam in de politiek, werden wel bewaard en soms zelfs geredigeerd en uitgegeven. Deze dagboeken zijn zelfs maar al te vaak ook geschreven met het oog op de toekomstige onderzoeker. De schrijver is zich bewust van de latere lezers en geeft zich rekenschap van zijn handelingen in zijn dagboeken, net zoals men dat doet in een autobiografie.

Dagboeken van ‘onbeduidende figuren’, en vrouwen die immers alleen al door hun sekse werden weggezet als onbeduidend, zijn helaas weinig in archieven te vinden. Gelukkig zijn er tegenwoordige meerdere projecten die deze egodocumenten onderscheppen en veilig stellen, zoals Atria die specifiek vrouwendagboeken zoekt, het algemene dagboekarchief, en egodocument.net die de ontsluiting van dagboeken bevordert.

Archivalia en voorwerpen uit het archief van E.C. van Dorp (beeldbank IIAV nr 100008510)

Archivalia en voorwerpen uit het archief
van E.C. van Dorp (beeldbank IIAV nr 100008510)

Nog bekaaider komen erfstukken in de vorm van objecten er van af. Toch zijn items uit iemand leven van grote toegevoegde waarde voor archieven en musea. Het archief Atria is één van de archieven die zich wel het belang van objecten aangetrokken heeft. In hun collectie zitten daarom spandoeken en vaandels van de vrouwenbeweging, maar ook jurken en de Hammond typemachine van Johanna Naber. [lees mijn artikel over deze typemachine in Lover].

Misschien wel het uitgebreidst is het het bijna zes meter lange archief van Lizzy van Dorp. Deze bevat zelfs de kast waar haar archief in bewaard was geweest, en een bruin leren werktas die veel te zien is geweest op exposities. Het archief bevat verder een pakje Lucky Lines sigaretten, veters, een zwart mapje met spiegeltje en kam, gehaakte sjaal, geruite zakdoek, zakdoek met monogram E.V.D, rood buideltje met haarkammen en broche, blauw zakje met haarkrullers, zakdoek met monogram VD, zakje met kant en glittersjaal en zakje met haarspelden, e.d. Susanne Neugebauer heeft zich over het gehele archief ontfermt en schrijft een biografie, niet over Lizzy zelf, maar over haar archief en archiefvorming! [Lees haar bijdrage in Archieven in het Geding)

De typemachine van Johanna Naber Foto door A.E. Tijhoff

De typemachine van Johanna Naber
Foto door A.E. Tijhoff

Maar hoe zit het met het archief van de familie Boissevain? Hun familiearchief is in beheer van het Stadsarchief Amsterdam. Het is een zéér uitgebreid archief, waarin elk familielid een eigen archief heeft. Zo ook het gezin van Jan Boissevain en Petronella Boissevain-Brugmans, en ieder van hun kinderen afzonderlijk. Maar het archief bevat dan wel duizenden brieven, wat dagboeken, autobiografieën en een stapel fotoalbums; objecten heb ik niet kunnen vinden. Terwijl er toch veel van de Boissevains is overgeleverd. Wellicht hebben de nazaten er niet aan gedacht dat deze erfstukken kunnen worden opgenomen in het archief, of misschien heeft het Stadsarchief enkel papieren stukken willen opnemen. Hoe het ook zij, spijtig genoeg zijn enkele memorabele stukken zo verloren gegaan.

Van Mia Boissevain is bijvoorbeeld bekend dat er een grote hoed met veren is nagelaten aan de erven. Wellicht de hoed die zij droeg bij de opening van de Tentoonstelling De Vrouw. Deze weelderige hoed zou een fantastische aanwinst zijn geweest voor het archief Atria, die net als het Stadsarchief een deel van het archief van Mia Boissevain in handen heeft. Maar de hoed is in de loop van de geschiedenis alsnog verloren gegaan. Niet onbegrijpelijk: wat moet je ook met zo’n enorm oud stofnest?

Mia Boissevain met hoed op de opening van Tentoonstelling De Vrouw 1813-1913

Mia Boissevain met hoed op de opening van Tentoonstelling De Vrouw 1813-1913

Gelukkig trof ik bij de kleindochter van Elisbeth Boissevain nog enkele fantastische items van haar grootmoeder aan. Waaronder dit Franstalige bijbeltje, in prachtig paars velours omhuld. Tja, wat je ermee moet? Als biograaf van Elisabeth vertelt deze bijbel mij meer dan de officiële akten in het archief: dat het Franstalig is (Waalse Kerk), dat het een luxe uitvoering is, dat het geen aantekeningen bevat en in zeer goede staat is, dat zij überhaupt een bijbel in haar bezit had en dat dit boekwerk haar na lag en het waard was door te geven aan de kleinkinderen. En het is toch een stukje lieu de memoire: hier heeft Li uit gelezen! Hier zijn haar vingers over gegaan. Heeft zij in moeilijke tijden het zachte velours gestreeld, zoekend naar steun en levenswijsheden? Misschien heeft zij deze bijbel bij haar huwelijk met de religieuze J.H. Gunning gekregen. En wellicht heeft ze op haar ziektebed déze bijbel naast zich gehad. Waarlijk een indrukwekkend item dat nog lang gekoesterd zal worden.

Bijbeltje van Elisabeth, franstalig

De bijbel van Elisabeth Boissevain

 

Lees ook:

A.E. Tijhoff, ‘De Jodenster van Mies Bloch’, in: Lover jrg. 37 nr.3 (2010) 36-37.

A.E. Tijhoff, ‘Bordurend de geschiedenis in’, in: Lover jrg. 37 nr. 1 (2010) 36-37.

A.E. Tijhoff, ‘De typemachine van Johanna Naber’, in: Lover jrg. 35 nr. 1 (2008) 33.

A.E. Tijhoff, ‘De feestjurk voor Spieghel Historiael 1931’, in: Lover jrg. 35 nr. 4 (2008) 33.

You can leave a response, or trackback from your own site.

Leave a Reply